Η μέρα του Αγίου Βαλεντίνου συνδέεται συχνά με μπαλόνια σε σχήμα καρδιάς, σοκολάτες και τριαντάφυλλα, αλλά η προέλευση αυτής της γιορτής είναι πολύ πιο αρχαία. Η ιστορία της μέρας του Αγίου Βαλεντίνου χρονολογείται από τη ρωμαϊκή εποχή και έχει εξελιχθεί με τους αιώνες για να γίνει η γιορτή της αγάπης που γνωρίζουμε σήμερα. Έχει γιορταστεί με διαφορετικούς τρόπους σε όλο τον κόσμο, με διαφορετικές παραδόσεις και έθιμα.

Κατά την 1η Απριλίου, συνηθίζεται να λέγονται καλοπροαίρετα ψέματα λόγω εθίμου. Τα ψέματα της Πρωταπριλιάς είναι ένα έθιμο που μας έχει έρθει από την Ευρώπη. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές σχετικά με τον τόπο και τον χρόνο που γεννήθηκε το έθιμο αυτό. Δύο από αυτές όμως, είναι οι επικρατέστερες.

Η 25η Μαρτίου είναι μέρα γιορτής και έχει διπλή σημασία για τους Έλληνες. Είναι θρησκευτική και εθνική γιορτή. Είναι θρησκευτική, γιατί γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και εθνική, γιατί η ημέρα αυτή σηματοδοτεί την έναρξη της ελληνικής επανάστασης ενάντια στους Τούρκους, το 1821.

Απόκριες ονομάζονται οι τρεις εβδομάδες πριν από τη Μεγάλη Σαρακοστή. Ταυτίζονται με την περίοδο του Τριωδίου, μια κινητή περίοδο στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου μέχρι την Κυριακή της Τυροφάγου ή Τυρινής.

Όπως κάθε χρόνο τέτοια εποχή η Google και η Microsoft/Norad μας βάζουν στο πνεύμα των Χριστουγέννων και μετρούν αντίστροφα μέχρι να έρθει ο Άι Βασίλης. Εμείς στην Ελλάδα τον περιμένουμε μαζί με το νέο έτος και μετράμε λίγο περισσότερο. Μέχρι τότε ψωνίζουμε τα στολίδια που θα χρειαστούμε, ετοιμάζουμε την κουζίνα μας, μαθαίνουμε και κανένα ποιηματάκι και φροντίζουμε να είμαστε καλά παιδάκια για να μας στείλει ο Άι Βασίλης γράμμα, ή να του στείλουμε εμείς.

Η 25η Δεκεμβρίου, ημέρα που οι Χριστιανοί γιορτάζουν τη γέννηση του Ιησού Χριστού, είναι μια από τις σημαντικότερες ημερομηνίες της χριστιανικής πίστης. Ωστόσο, η επιλογή της συγκεκριμένης ημέρας δεν στηρίζεται σε ιστορική βεβαιότητα, καθώς ούτε οι πρώτοι Χριστιανοί διέθεταν σαφή γνώση για την ακριβή ημερομηνία ή το έτος γέννησής του.

Πώς καθιερώθηκε η 25η Δεκεμβρίου;
Η παλαιότερη καταγραφή του εορτασμού των Χριστουγέννων χρονολογείται στο 336 μ.Χ., σύμφωνα με ρωμαϊκό αλμανάκιο. Εκείνη την εποχή, η Εκκλησία της Ρώμης επέλεξε να συνδέσει τη γιορτή της Γέννησης του Χριστού με την 25η Δεκεμβρίου, πιθανότατα ως απάντηση στις παγανιστικές εορτές του χειμερινού ηλιοστασίου, αφού τότε οι Ρωμαίοι τιμούσαν τη γέννηση του «αήττητου ήλιου» (natalis solis invicti), ενώ παράλληλα γιόρταζαν τα Σατουρνάλια, μια γιορτή αφιερωμένη στον θεό της γεωργίας, Σατούρνο. Τα Σατουρνάλια ήταν περίοδος γιορτής, με ανταλλαγή δώρων και χαρές, και η Εκκλησία επιδίωξε να μετασχηματίσει τις λατρείες αυτές σε χριστιανική γιορτή, διευκολύνοντας την αποδοχή του Χριστιανισμού, ιδίως μετά τη μεταστροφή του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α’ το 312 μ.Χ.
Σύμφωνα με μια θεολογική λογική, ο κόσμος δημιουργήθηκε την εαρινή ισημερία (Μάρτιος). Αν, λοιπόν, ο Ιησούς συνελήφθη κατά την εαρινή ισημερία, τότε η γέννησή του εννέα μήνες αργότερα συμπίπτει με την 25η Δεκεμβρίου.

Η διάδοση της γιορτής
Από τη Ρώμη, ο εορτασμός των Χριστουγέννων διαδόθηκε σε ολόκληρη τη χριστιανική κοινότητα της Δύσης και της Ανατολής. Μαζί με τον εορτασμό, ενσωματώθηκαν και άλλες παραδόσεις, όπως ο στολισμός με έλατα και το άναμμα του κορμού του Γιουλ, που προέρχονταν από τις γερμανικές φυλές.
Η λέξη «Χριστούγεννα» στα Αγγλικά («Christmas») προέρχεται από τον όρο «Christes maesse», που σημαίνει «λειτουργία του Χριστού» στα παλαιά αγγλικά. Παράλληλα, ο Άγιος Νικόλαος της Μύρας, γνωστός για τη γενναιοδωρία του, συνδέθηκε με τα Χριστούγεννα ως φιλάνθρωπος άγιος, με την παράδοση να εξελίσσεται στη σύγχρονη μορφή του Άγιου Βασίλη (Santa Claus).

Τι γνωρίζουμε για τον Ιησού Χριστό;
Η ιστορική ύπαρξη του Ιησού είναι αποδεκτή από τους ιστορικούς. Ο Ιησούς γεννήθηκε στη Γαλιλαία κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, πιθανότατα μεταξύ 7 και 4 π.Χ. Οι διδασκαλίες του, που περιστρέφονται γύρω από την αγάπη, τη συγχώρεση και τη Βασιλεία του Θεού, συγκίνησαν πλήθη και δημιούργησαν ένα κίνημα που μετεξελίχθηκε στον Χριστιανισμό.
Η σταύρωση του Ιησού, ένα γεγονός που επιβεβαιώνεται και από μη χριστιανικές πηγές, όπως ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος, αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ζωής του.
Για εκατομμύρια πιστούς, τα Χριστούγεννα είναι κάτι περισσότερο από μια γιορτή. Είναι μια υπενθύμιση της ταπεινότητας, της ελπίδας και της αγάπης που δίδαξε ο Ιησούς Χριστός. Η γέννησή του, όπως γιορτάζεται κάθε χρόνο, συνεχίζει να εμπνέει ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Το στόλισμα του δέντρου συνδέεται με την δεντρολατρεία, των Ελλήνων. Ο Διόνυσος ονομαζόταν «Δενδρίτης» και μάλιστα, μαζί του τα έλατα και τα πεύκα διατηρούν τους αρχαιότερους συσχετισμούς. Δεν είναι τυχαίο πως από τα πευκοέλατα οι Έλληνες κατασκεύαζαν καράβια και ο Διόνυσος ήταν προστάτης των ναυτικών. Ειδικότερα, στα Διονύσια έβγαινε και παρέλαυνε ένα μικρό καράβι με ρόδες, που για ιστίο είχε ένα έλατο, το οποίο συμβόλιζε τον Διόνυσο. Έτσι, ο στολισμός του καραβιού είναι επίσης, μια πανάρχαια συνήθεια προς τιμή του δενδρίτη Διονύσου. Σ’ όλα αυτά πρέπει να προσθέσουμε πως οι αρχαίοι λαοί συνήθιζαν να μεταφέρουν στα σπίτια τους αειθαλή δέντρα, τα οποία μένοντας πράσινα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ασκούσαν ευεργετική επίδραση στα μέλη της οικογένειας.

Τα γνωστά σε όλους μας κάλαντα γεννήθηκαν όταν τα παιδιά πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, στεφανωμένα με στάχυα και κλαριά και έψελναν ευχές για τον νέο χρόνο, όπως και λόγια για να διώξουν τα κακά πνεύματα από τις σοδειές των ανθρώπων. Αυτή η συνήθεια γρήγορα εντάχθηκε σε τελετουργία γονιμότητας με τη συμμετοχή ενηλίκων, που έλεγαν ψαλμούς και λόγια και ανταμείβονταν με ποτό και μεζέδες. Κατά τη Βικτωριανή Περίοδο, το έθιμο εξελίχθηκε σε αυτό που γνωρίζουμε σήμερα ως «Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα».

Ακόμα και η Βασιλόπιττα της Πρωτοχρονιάς και το Χριστόψωμο, συσχετίζετε με τον εορταστικό άρτο της Ελληνικής αρχαιότητας που προσφέρονταν στους θεούς ως απαρχή της συγκομιδής, στις μεγάλες αγροτικές εορτές.

Το 274: Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αυρηλιανός αφιερώνει έναν ναό στον θεό Ήλιο, την ημέρα που οι Ρωμαίοι γιορτάζουν τη χειμερινή ισημερία και την αναγέννηση του ήλιου, μια παράδοση που συνδέεται αργότερα με τη χριστιανική γιορτή των Χριστουγέννων.
Το 376: Καθιερώνεται στο ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Βυζαντινής) ο εορτασμός των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου, ως επίσημη χριστιανική γιορτή.
Το 1223: Ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης δημιουργεί την πρώτη σκηνή της Γέννησης (Φάτνη) στην Ιταλία, καθιερώνοντας μια παράδοση που θα γίνει σύμβολο του χριστιανικού εορτασμού.
Το 1818: Το τραγούδι «Silent Night» («Άγια Νύχτα»), που συνέθεσε ο Φραντς Γιόζεφ Γκρούμπερ, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο Ναό του Αγίου Νικολάου στο Όμπερνσντορφ της Αυστρίας, μαγεύοντας τους πιστούς με τη μελωδία του.
Το 1914: Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι στρατιώτες στο Δυτικό Μέτωπο πραγματοποιούν την Ανακωχή των Χριστουγέννων (The Christmas Truce). Μετά τα μεσάνυχτα της παραμονής Χριστουγέννων, οι Γερμανοί στρατιώτες σταματούν τις εχθροπραξίες και αρχίζουν να τραγουδούν χριστουγεννιάτικους ύμνους. Σε διάφορα σημεία του μετώπου, στρατιώτες από τις αντίπαλες πλευρές ανταλλάσσουν ευχές, δώρα και ακόμη και παιχνίδια ποδοσφαίρου.

Τι ήταν τελικά το άστρο της Βηθλεέμ;
Τι λένε οι επιστήμονες για το μυστήριο n πιθανότερη εκδοχή είναι να αποτέλεσε μια σύνοδο πλανητών.
Τι ήταν στ’ αλήθεια το άστρο των Χριστουγέννων...; Περισσότερα από 2.000 χρόνια μετά, οι ειδικοί προσπαθούν να εξηγήσουν επιστημονικά την παρουσία του υπέρλαμπρου αστεριού που, κατά τη χριστιανική παράδοση, οδήγησε τους μάγους με τα δώρα στη Βηθλεέμ. Ποιο αστρονομικό φαινόμενο συνέβη εκείνη τη νύχτα και πέρασε στην Ιστορία μέσα από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο; Ήταν βροχή διαττόντων ή βολίδα; Ήταν κομήτης ή πλανήτης; Σουπερνόβα ή μήπως κάτι άλλο...;
«Οι Γραφές περιγράφουν τον “αστέρα” προσδίδοντάς του δύο βασικά χαρακτηριστικά: την “κίνηση” (ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ προῆγεν αὐτοὺς) και τη “στάση” πάνω στην ουράνια σφαίρα (ἕως ἐλθὼν ἐστάθη ἐπάνω οὗ ἦν τὸ παιδίον), οπότε το αστρονομικό αντικείμενο που αναζητούμε θα πρέπει να ικανοποιεί τα παραπάνω χαρακτηριστικά.
Υπάρχουν αρκετές ερμηνείες, κάποιες λιγότερο πιθανές και άλλες που συγκεντρώνουν ισχυρότερες πιθανότητες», εξηγεί η Φιόρη – Αναστασία Μεταλληνού, PhD αστροφυσικός του Ινστιτούτου Αστρονομίας, Αστροφυσικής και Διαστημικών Εφαρμογών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, η οποία μίλησε χθες για το θέμα στο Σχολικό Μουσείο Σκριπερού στην Κέρκυρα, σε μια εκδήλωση που διοργανώθηκε με τη συνεργασία των Μουσειακών Συλλογών του Ιονίου Πανεπιστημίου και της Αστρονομικής Εταιρείας Κέρκυρας.
Σύμφωνα με τους αστρονόμους, το πρώτο βήμα για να μπορέσουμε να προσεγγίσουμε το θέμα από επιστημονική σκοπιά είναι ο καθορισμός της χρονολογίας γέννησης του Ιησού. «Σήμερα, ιστορικοί και θεολόγοι ερευνητές τοποθετούν τη γέννηση του Ιησού στο εύρος μεταξύ του 7 π.Χ. και του 3 π.Χ.
Όσον αφορά την ημερομηνία εορτασμού των Χριστουγέννων, την 25η Δεκεμβρίου, δεν προέκυψε από μαθηματικούς υπολογισμούς, αλλά αποτέλεσε απόφαση του Πάπα Ιούλιου το 336 μ.Χ., ο οποίος θέλησε να αντικαταστήσει, με τα Χριστούγεννα, τη σημαντικότερη ειδωλολατρική γιορτή του Μίθρα, κατά την οποία γιορτάζονταν η “γέννηση του αήττητου ήλιου” και η διάβαση του Ήλιου από το χειμερινό ηλιοστάσιο», λέει η Φιόρη – Αναστασία Μεταλληνού.
«Οι μάγοι που παρατήρησαν τον “αστέρα” ήταν αστρονόμοι της εποχής, επομένως πολύ καλοί γνώστες των ουράνιων φαινομένων, γι’ αυτό και τους συμβουλεύτηκε ο βασιλιάς Ηρώδης, όταν έφτασαν στα Ιεροσόλυμα. Παράλληλα, φαίνεται να υπήρξαν αποκρυφολόγοι, αστρολόγοι, ιερείς της ζωροαστρικής θρησκείας και το πιθανότερο Πέρσες στην καταγωγή».
Ήδη από τον 17ο αιώνα, αστρονόμοι, όπως ο Γιοχάνες Κέπλερ, προσπάθησαν να συσχετίσουν το αστέρι των Χριστουγέννων με κάποιο ουράνιο φαινόμενο που παρατηρήθηκε την εποχή της γέννησης του Ιησού εντυπωσιάζοντας τους παρατηρητές του ουρανού.
Σύμφωνα με την κυρία Μεταλληνού, έπειτα από αρκετές σκέψεις, οι επιστήμονες τείνουν να αποκλείσουν την εκδοχή του διάττοντα αστέρα καθώς ο χρόνος ζωής τους δεν υπερβαίνει τα μερικά δευτερόλεπτα, κάτι το οποίο έρχεται σε αντίθεση με τις αναφορές των Γραφών ότι το φαινόμενο ήταν ορατό από τους μάγους καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού τους προς την Ιουδαία. «Η εκδοχή της βολίδας, επίσης, εμφανίζεται ανίσχυρη διότι, παρότι μπορεί να αποτελεί φαινόμενο εξαιρετικής λαμπρότητας, καθώς θρυμματίζεται κατά την είσοδό της στην ατμόσφαιρα, ο χρόνος ζωής της δεν υπερβαίνει τις μερικές δεκάδες δευτερολέπτων», επισημαίνει η κυρία Μεταλληνού.
Όπως εξηγεί η ίδια, ο κομήτης έχει αποτελέσει πολύ ισχυρό ενδεχόμενο για τον «αστέρα» των Χριστουγέννων, «διότι μπορεί να παρατηρηθεί για αρκετούς μήνες στον ουρανό, κινείται σχετικά με τους απλανείς αστέρες, αλλάζει θέση ως προς τον Ήλιο, παρουσιάζει στάσεις όπως οι πλανήτες, ενώ η λαμπρότητά του μπορεί να τον κάνει ορατό ακόμα και την ημέρα.
Γνωρίζουμε για παρατήρηση κομήτη στις χώρες της Μεσοποταμίας το 17 π.Χ. και για τον κομήτη του Χάλεϊ το 12 π.Χ. Ισχυρό αντεπιχείρημα στην υπόθεση του κομήτη αποτελεί το γεγονός ότι οι κομήτες ανέκαθεν θεωρούνταν προάγγελοι πολέμων, λοιμών και φυσικών καταστροφών, επομένως δύσκολα θα συνδυάζονταν με τη γέννηση ενός βασιλιά».
Αντιθέτως, μία εκδοχή που φαίνεται πως συγκεντρώνει πολλές πιθανότητες είναι αυτή που θέλει το άστρο της Βηθλεέμ να αποτελεί μια... σύνοδο πλανητών. Από την αρχαιότητα οι αστρονόμοι γνώριζαν με ακρίβεια τις κινήσεις των γνωστών με γυμνό μάτι πλανητών: Ερμή, Αφροδίτης, Αρη, Δία και Κρόνου.
Δηλαδή παρατηρούνται σε κοντινές θέσεις σε μια περιορισμένη περιοχή της ουράνιας σφαίρας. Με βάση λοιπόν τις φαινόμενες κινήσεις των πλανητών στον ουρανό, διαπιστώνουμε ότι ικανοποιούν τα κριτήρια της «κίνησης» και της «στάσης».
«Ο Γιοχάνες Κέπλερ είχε υπολογίσει ότι πραγματοποιήθηκε τριπλή σύνοδος των πλανητών Δία και Κρόνου το 7-6 π.Χ. στον αστερισμό των Ιχθύων, ενώ ο Έλληνας αστρονόμος Κωνσταντίνος Χασάπης υπολογίζοντας τη θέση των πλανητών στον ουρανό της Βηθλεέμ την εποχή της γέννησης του Ιησού έχει διαπιστώσει ότι το 7 π.Χ. οι Δίας και Κρόνος βρέθηκαν σε σύνοδο τρεις φορές στον αστερισμό των Ιχθύων. Το επόμενο έτος, το 6 π.Χ., τους πλησίασε και ο Άρης, σχηματίζοντας οι τρεις τους ένα ισοσκελές τρίγωνο. Ένα τέτοιο φαινόμενο, μιας τριπλής συνόδου, θα γοήτευε αναμφισβήτητα κάθε αστρονόμο και έμπειρο παρατηρητή της εποχής...».

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ - ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ